Whakaupoko: Ngā Paenga

He aha ngā tohorā i paea ai?

He take whiwhi tēnei mea te paenga tohorā me te maha o ngā pūtake e whai wāhi mai ana –  mai i te matenga tae atu ki te huarere kino.
Kua pakeke rawa pea te tohorā i paea, i muia rānei e te werau.  I patua pea e ngā tāoke e kitea noatia ana, i rarua rānei i te whakawhānautanga.
Kei te ākau anō pea he take i paea ai ngā tohorā. Ki te whāia e ngā tohorā ā rātou kaipāhua tata ki te takutai pāpaku, ka paea pea.  Ka paea anō pea rātou e te tai timu. E ai ki ētahi tāngata he take anō pea i paea, kei ngā rerekētanga o te papa autō o te Ao. 
Tāpiri atu ki ēnei take patu tohorā, ko te hoihoi me te whakapara i te taiao, ngā aituā e whai wāhi ana ngā kaipuke me te tāwekatia e ngā taputapu hī ika.

Whakamōhiotia ngā ākonga ki te wāhanga nei mō ngā take i paea ai ngā tohorā me ngā whakautu a te tangata ki ngā take nei.

Tonoa ngā ākonga ki te torotoro i te wāhi tata atu, ka matapaki ai i ēnei pātai me ēnei kaupapa:

Pātai mā rātou e 5 ki te 10 tau te pakeke

  • He aha ō whakaaro mō te paenga tohorā?
  • He whakaahua anō kei te wāhanga nei kāore e pai ki a koe? He aha ai?
  • He aha ngā tohorā i paea ai?

Pātai mā rātou 10 tau me runga ake te pakeke

  • He aha ō whakaaro mō te paenga tohorā?
  • He whakaahua anō kei te wāhanga nei kāore e pai ki a koe? He aha ai?
  • He aha ngā tohorā i paea ai?
  • He take atu anō ōu mō ngā paenga tohorā?
  • Ka aha koe mehemea i kitea e koe he tohorā i paea ki uta?
  • Rapua te Stranding Innovation Pontoon. He whakaaro anō ōu mō te whakaora i te tohorā kua paea?
  • He aha ngā pānga pea o te whakapara i te taiao ki runga i ngā paenga tohorā?
  • He aha ngā pānga pea o te hī ika ki runga i ngā paenga tohorā?
  • Me whakaora ngā tohorā kua paea?

Hei āwhina i te kaiako

Aroha kau ana ngā hapori ki ngā tohorā kua paea, nā reira ka whakawhāiti mai ai rātou ki te āwhina i ngā tohorā nei.

Arā noa ngā take e paea ai  – nā te werau, nā te para o te taiao, nā te tahumaero, nā te kore mōhio kei hea, nā te aituā i ngā waka, me te tāwekatanga i ngā taputapu hī ika. Ka wahi wāhi pea ngā ākau ki ngā paenga – tērā e mau ngā tohorā e whai ana i te kaipāhua i ngā takutai pāpaku, ā, ka hopua e te tai timu. 

Ka paea ana ngā tohorā, ka whara ngā whekau, ka pukā, ā, wawe ana te tupuheke. Nō tō rātou tino rahi, he uaua, he mōrearea te mahi whakamānu anō i a rātou.

Ki te kore e taea te whakamānu anō, kua tau kē te whakaaro ki te whakamutu i te mamae o ngā tohorā. Kua takoto ētahi tikanga whakamate i a rātou i runga i te ngākau atawhai.

 

Stranded pilot whales on Okawa Beach, Chatham Islands, December 2005. Reproduced courtesy of Department of Conservation Te Papa Atawhai
Stranded pilot whales on Okawa Beach, Chatham Islands, December 2005. Reproduced courtesy of Department of Conservation Te Papa Atawhai
Stranded humpback whale calf, Mason Bay, Stewart Island, October 2002. Reproduced courtesy of Department of Conservation Te Papa Atawhai
Stranded humpback whale calf, Mason Bay, Stewart Island, October 2002. Reproduced courtesy of Department of Conservation Te Papa Atawhai
Girl pouring water over stranded pilot whale, Karikari Beach, 1997. Photograph by Dr Ingrid Visser, reproduced courtesy of Dr Ingrid Visser, Orca Research Trust
Girl pouring water over stranded pilot whale, Karikari Beach, 1997. Photograph by Dr Ingrid Visser, reproduced courtesy of Dr Ingrid Visser, Orca Research Trust
Stranded pilot whales on Ocean Beach, Stewart Island, January 2003. Photograph by Barry Harcourt, reproduced courtesy of The Southland Times.
Stranded pilot whales on Ocean Beach, Stewart Island, January 2003. Photograph by Barry Harcourt, reproduced courtesy of The Southland Times.

Top: Sperm whale, courtesy of Brandon Cole. Right: Orca fluke, photograph courtesy of Dr Ingrid Visser, Orca Research Trust